|
|
|
|
 |
|
 |
|
H
1. Hà thanh hải yến:
Hà: sông; thanh: trong;
hải: biển; yến: yên
lặng.
Nghĩa: Sông trong biển
lặng. Nghĩa bóng: Cảnh
tượng thái bình.
Trịnh Tích Phu nói: “Hà
thanh hải yến, thời hoà
niên phong” (“Sông trong
biển lặng, thời tiết hài
hoà, năm được mùa”).
Ví dụ đặt tên: Phạm Hà
Thanh – Trần Hải Yến
Dương Hoà Phong – Ngô
Phong Niên
2. Hạ vũ vũ nhân:
Hạ: mùa hè; vũ: mưa, đổ
nước xuống; nhân: người.
Nghĩa: Mưa mùa hạ đổ
nước xuống cho người.
Nghĩa bóng: Ân huệ kịp
thời cho dân, như mùa hạ
được mưa thấm nhuần cây
cối.
Tả truyện chép lời Quản
Trọng: “Ngô bất năng dĩ
xuân phong phong nhân,
hạ vũ vũ nhân, ngô cùng
tất hĩ” (“Ta không được
lấy gió xuân quạt người,
lấy mưa hạ rưới người,
ta phải khốn cùng rồi
đó”).
Ví dụ đặt tên: Vương Hạ
Vũ – Huỳnh Xuân Phong
Lê Vũ Nhân – Ngô Phong
Nhân
3. Hạ bút thành
chương:
Hạ: đặt xuống; bút: cây
bút; thành: trở thành;
chương: văn bài, văn
chương
Nghĩa: Đặt bút thành văn
chương. Tào Thực là con
của Tào Tháo,
lên mười tuổi đã làm văn
hay. Tào Tháo có lần
xem, ngờ không phải do
tự Tào Thực làm. Thực
bèn thưa: “Xuất khẩu
thành thi, hạ bút thành
chương, xin cha xem
lại”. Thành ngữ này để
chỉ người có tài văn
chương.
Ví dụ đặt tên: Đỗ Thành
Chương – Phạm Bút Chương
4. Hạc lập kê quần:
Hạc: loài chim lớn, bay
nhanh; lập: đứng; kê:
con gà; quần: bầy.
Nghĩa: Con chim hạc đứng
với bầy gà. Nghĩa bóng
ví người hào kiệt giữa
kẻ thường nhân.
Ví dụ đặt tên: Đào Dã
Hạc – Cao Trác Lập
5. Hải bất dương ba:
Hải: biển; bất: không;
dương: nổi lên, dậy lên;
ba: sóng.
Nghĩa: Biển không nổi
sóng. Nghĩa bóng: Nước
nhà yên lặng, thời thái
bình. Đời vua Thành
Vương nhà Chu, sứ giả
Việt Thường tâu rằng:
“Hải bất dương ba dã tam
niên, ý giả Trung Quốc
kỳ hữu thánh nhân hồ”
(“Bể không nổi sóng đã
ba năm nay, ở Trung Quốc
có thanh nhân sinh”).
Ví dụ đặt tên: Bùi Hải
Ba – Lưu Hải Dương
6. Hải ốc thiêm trù:
Hải: biển; ốc: nhà;
thiêm: thêm; trù: thẻ.
Nghĩa: Thẻ thêm nhà
biển. Nghĩa bóng: Lời
chúc thọ cho người đã
già. Sách Ngữ lâm kể:
Ngày xưa có ba ông lão
gặp nhau, hỏi tuổi nhau.
Một ông nói: “Hễ khi nào
biển hoá ra ruộng thì
tôi bỏ thêm một cái thẻ.
Nay đã được mười thẻ
rồi”. Ý nói sống rất
lâu.
Ví dụ đặt tên: Đặng Hải
Trù – Phạm Thiêm Trù
Trần Hải Thiêm – Trịnh
Thiêm Hải.
7. Hàm anh thư hoa:
Hàm: ngậm; anh: tinh
tuý; thư: nhai; hoa: đẹp
tốt.
Nghĩa: Ngậm cái tinh
tuý, nhai cái hoa mỹ.
Nghĩa bóng: Thưởng thức
từ ngữ hoa mỹ bóng bẩy
của văn chương.
Ví dụ đặt tên: Phạm Thị
Ánh Hoa – Nguyễn Hàm Hoa
Trần Hàm Anh – Lê Như
Hàm
Cao Hàm Thư
8. Hàm bô cổ phúc:
Hàm: ngậm; bô: ăn; cổ:
cái trống, đáng trống,
vỗ; phúc: cái bụng
Nghĩa: Ngậm cơm, vỗ
bụng. Nghĩa bóng: cảnh
tượng vui vẻ của người
dân thời thái bình. Dân
thời thượng cổ (Trung
Hoa) rảnh rang, không
bận rộn gì, hưởng thái
bình.
Sách Trang Tử chép: “Hàm
bô nhi hi, cổ phúc nhi
du” (“Ngậm cơm mà nô
giỡn, vỗ bụng mà vui
chơi”).
Ví dụ đặt tên: Phạm Hàm
Phúc – Vương Phúc Hàm
9. Hạnh lâm xuân
noãn:
Hạnh: một thứ cây, lá
giống lá mơ, cây mận;
lâm: rừng; xuân: mùa
xuân; noãn: ấm.
Nghĩa: Xuân ấm rừng
hạnh. Nghĩa bóng: Lời
khen người thầy thuốc
giỏi.
Thần tiên truyện kể ông
Đổng PHụng đời Tam Quốc
ở núi Lư sơn, làm thuốc
chữa bệnh, không lấy
tiền bạc của ai, mà
người đau nặng ông bắt
trồng năm cây hạnh,
người đau nhẹ phải trồng
một cây. Chỉ trong vòng
mấy năm, họ trồng cho
ông được mười vạn cây.
Người ta đặt tên cho
vườn trồng nhiều hạnh đó
là “ Đổng tiên hạnh lâm”
(rừng hạnh của ông tiên
họ Đổng)
Ví dụ đặt tên: Phương
Hạnh Lâm – Mai Xuân Noãn
Lê Xuân Lâm – Phạm Xuân
Hạnh
Trần Lâm Xuân.
10. Hồng hộc chi chí:
Hồng: chim hồng, loài
ngỗng trời bay cao; hộc:
là con ngan trời, cũng
thuộc loài bay cao. Hai
loài chim nàyví với
người có chí hướng cao
siêu, tư tưởng khác tục;
chi: của; chí: chí
hướng.
Nghĩa: Cái chí của con
chim hồng, chim hộc.
Nghĩa bóng: Chí lớn của
bậc anh hùng.
Sử ký chép truyện Trần
Thiệp thế gia rằng: Lúc
còn hàn vi, Trần Thiệp,
người đời Hán, đi cày
thuê cho người. Khi nghỉ
cày, ngồi trên bờ
ruộng,nói với mấy người
bạn cùng cày thuê: “Nếu
sau này được giàu sang,
tôi không quên các anh
đâu”. Mấy ngườii bạn
cười đáp: “Anh là người
đi làm thuê, sao lại
trông giàu được”. Trần
Thiệp than rằng: “Yến
tước an tri hồng học chi
chí tai?”(“Loài chim én,
chim sẻ [bay thấp] thì
làm sao mà biết được cái
thí của chim hồng, chim
hộc [ bay rất cao]). Về
sau, Trần Thiệp khởi
binh đánh nhà Tần đầu
tiên, trước cả Hạnh Vũ
là Lưu Bang, rồi xưng
vương. Tuy nhiên, sự
nghiệp không được lâu
dài.
Ví dụ đặt tên: Trần Chí
Hồng – Trịnh Hồng Chi
Lương Như Hộc – Lê Chi
Hộc
11. Hung trung giáp
binh:
Hung: bụng; trung: ở
trong; giáp: áo của
người lính mặc; áo giáp;
binh: lính.
Nghĩa: Có giáp binh
trong bụng. Nghĩa bóng:
Người giỏi việc binh.
Tống sử chép truyện ông
Phạm Trọng Yêm lĩnh chức
ở Diên An, người đương
thời bảo rằng: “Tiểu
Phạm lão tử hùng trung
tự hữu sổ vạn giáp binh”
(“Tiểu Phạm lão tử trong
lòng có sẵn mấy vạn giáp
binh”).
Ví dụ đặt tên: Phạm Giáp
Trung – Bùi Bình Trung
Lưu Trung Giáp.
12. Hưởng át hành
vân:
Hưởng: tiếng, tiếng dội
lại; át: ngăn, cấm chế;
hành: đi; vân: mây.
Nghĩa: Tiếng hát làm cho
mây ngừng bay. Nghĩa
bóng: ngườicó giọng hát
rất hay.
Sách Liệt Tử có câu:
“Thanh chấn lâm
mộc,hưởng át hành vân”
(“Tiếng rung cây rừng,
vang dừng mây bay”).
Ví dụ đặt tên: Bùi Văn
Át – Lý Át Vân
Lê Vân Hưởng – Phạm Hành
Vân
13. Hữu cầu tất ứng:
Hữu: có; cầu: mong mỏi,
xin; tất: ắt là; ứng:
đáp lại.
Nghĩa: Có cầu xin thì ắt
là có đáp lại.
Ví dụ đặt tên: Nguyễn
Hữu Cầu – Phạm Hữu Ứng
Trần Tất Ứng.
| |
 |
|
 |
|
|
 |
|
